گیروان و ڕاگیراوانی گرتیگەی نەوجەوانان لە كەموكوڕییەكان دەدوێن

هەولێر، ئادار/ مارس (ئاكانیوز) – بەو پێیەی هەرێمی كوردستانیش خۆی بە سیستەمێكی دیموكراسیی دەزانێ، گیراوانی هەرێمیش وەكو هەر وڵاتێكی دیموكراسی پێویستە ماف و پێداویستییەكانیان مسۆگەر بكرێت. لەمبارەیەوە بەڕێوەبەری گرتیگەی نەوجەوانانی هەولێر (ئەحداس) باس لە مافەكانیان دەكات لە كاتێكدا گیراوان و توێژەرانیش داوا و قسەی خۆیان هەیە.

گرتیگەی ئەحداس 117 گیراوی ئافرەت و نەوجەوانی تێدایە كە تەنیا 57یان بەپێی دادگە سزا دراون، بەڵام 59یان چاوەڕوانیی بڕیاری دادگەن ئاخۆ ئازاد دەكرێن یان دادگە بڕیاری تاوانباربوونیان دەدات.

بەڕێوەبەری گرتیگەكە، موئەیەد حەمەدئەمین، تا "ڕادەیەكی باش" لە مسۆگەركردنی مافەكانی گیراوان ڕازییە بەڵام پێی وایە دەیانتوانی مافی زیاتر بۆ گیراوەكان دابین بكەن ئەگەر شوێنی گونجاویان هەبوایە و توانای زیاتریان لەبەر دەست بووایە.

"بەپێی پێوەرەكانی مافی مۆرڤ و بەپێی گونجاویی شوێنەكە توانیومانە ئەو مافانەیان بۆ دابین بكەین كە لە یاسای مافی مرۆڤدا هاتووە. هەر تاكێك لە زیندان مافی خۆی پارێزراوە."حەمەدئەمین وای گوت.

لەو مافانەی بۆ گیراوەكان دابین كراوە "هەر گیراوێك دەتوانێ ڕۆژانە سەردانی پزیشك بكات لە ڕێگای توێژەرانی كۆمەڵایەتی بە مەبەستی چارەسەركردنی لە كاتی پێویست، قوتابخانەمان هەیە لە سەر شێوازی خوێندنی خێرا كە بەڕێوەبەرایەتیی پەروەردە سەرپەرشتیی دەكات و گیراو دەتوانێ تێیدا بخوێنێ تا قۆناغی ناوەندی تەواو دەكات (بە مەرجێك سزادراو بێت)، هەروەها خواردنی باشیان بۆ دابین دەكرێ "

بەڵام مافی خوێندن ئەوانە ناگرێتەوە كە ڕاگیراون (توقیف) لەبەرئەوەی شیمانە هەیە دوای بڕیاری دادگە بێتاوان دەرچن و ئازاد بكرێن. خۆ ئەگەر سزا دران، ئەو كاتە ئەوانیش مافە دەیانگرێتەوە لەبەرئەوەی لە ڕاگیراوەوە دەبێت بە گیراو.

هەروەها هۆڵی تایبەت هەیە بۆ ئەوانەی توانای یان ئارەزووی خوێندنیان نییە دەتوانن لەوێدا فێری كاری پیشەیی وەكو دارتاشی، ئاسنگەری، كارەبایی ببن، بێجگە لەوەی ئافرەتەكان دەتوانن خولی كاری دەستی وەكو دورمان و ئارایشت و كۆمپیوتەریش ببینن.

هەروەها لەم دواییانەدا خانووی پلاستیكیش بۆ گیراوە ئافرەتەكان دروست كراوە بۆ ئەوەی لەو خانووانەدا كاری كشتوكاڵی فێر ببن و بكەن و بەرهەمەكانیان لە بازاڕ بفرۆشێت و لە گیراوەكان خەرج بكرێت، بەپێی گوتی بەڕێوەبەری گرتیگە.

بەڵام گیراوەكان و توێژەرە كۆمەڵایەتییەكان ئەگەرچی ئەم مافانەی بەڕێوەبەر باسیان دەكات پشتڕاست دەكەنەوە، گلەیی ئەوەیان هەیە كە ئەم مافانەیان بەپێی پێویستییەكانی ئەوان نییە.

یەكێك لەو گیراوانە كە نەیویست ناوی ئاشكرا بكرێت گوتی "من لێرە پۆلی نۆیەمی بنەڕەتیم تەواو كردووە، بەڵام پۆلی دەی ئامادەیی نییە تا درێژە بە خوێندن بدەم، بۆیە داواكارم خوێندنی ئامادەیی بكرێتەوە"

ئەو گیراوە هەروەها داواكاریی ئەوەی هەبوو كە كتێبخانەی گرتیگە كتێبی زیاتر و جۆراوجۆرتری لێ دابنرێ بۆ ئەوەی زیاتر بتوانن سوود لەو كتێبانە وەر بگرن.

بەڕێوەبەری گرتیگە لەمبارەیەوە باس لە دوو "كێشە" دەكات كە بوونەتە ڕێگر لەبەردەم كردنەوەی خوێندنی ئامادەیی "یەكەم نەبوونی شوێنی گونجاو، لەگەڵ ئەوەی كە تەنیا دوو كەس هەن كە خوێندنی پۆلی سێیان تەواو كردووە و پێویستییان بەوەیە ئامادەیی بخوێنن"

كردنەوەی خوێندنی ئامادەییش بۆ"تەنیا دوو كەس كارێكی ئەستەمە" حەمەدئەمین وا گوت.

گیراوەكان لەبارەی خزمەتگوزارییە پزیشكییەكانیش گلەیی ئەوەیان هەبوو كە ئەو دەرمانانەی لە گرتیگەدا دەست دەكەون هیچ دەرمانی چارەسەری نین، بەڵكو ئازارشكێنن. هەروەها پێویستییان بە پزیشكی چاو هەیە كە تا ئێستە نییانە. بێجگە لەوەی پزیشك هەفتەی یەك ڕۆژ لە گرتیگەن و ڕۆژانی تر نایەن.

بەڕێوەبەری گیرتیگەش ئەوە دووپات دەكاتەوە كە دەرمانیان بەپێی پێویست نییە و ئەوان پێویستییان بە بنكەیەكی تەندروستیی تەواو هەیە كە دەرمانی چارەسەریی تێدا بێ بۆ گیراوەكان. "جاری واهەبووە جۆرە دەرمانێكمان نەبووە و لەدەرەوە دابینمان كردووە یان كڕیومانە بۆیان. ئەگەر ڕۆژێك زیندانییەك پێویستیی بە نەشتەرگەری هەبووبێت لە دەرەوە بۆمان ئەنجام داوە و خۆمان پێویستییەكانمان دابین كردووە وەكو پەیداكردنی خوێن"

لەمبارەیەوە توێژەی كومەڵایەتی نەوشار.... پێی وایە كە دەكرێ ئەو خزمەتگوزارییانە باشتر بكرێن بتوانرێ لەو بنكە تەندروستییە هەموو چارەسەرییەكی پزیشكیی تێدا بكرێت و پەنا نەبرێتە بەر نەخۆشخانەی دەرەوە چونكە ئەمە بەشێوەیەكی خراپ كار دەكاتە سەر تەندروستی و لایەنی دەروونیی گیراوەكان.

" لە ڕووی دەروونییەوە گیراو هەست بە شەرمەزاری و توندوتیژی دەكات كاتێك كۆمەڵێك خەڵك لە نەخۆشخانەكانی دەرەوە بەشێوەیەكی تایبەت سەیری دەكەن كە ئەو دەستی كەلەپچەكراوە و پۆلیسی لەگەڵ دایە" ئەو توێژەرە كۆمەڵایەتییە وای گوت.

وێرای ئەوەی بردنە دەرەوەی گیراو لەلایەنی تەناهییەوە ئاسان نییە و پێویستی بە پاراستن و سەلامەتڕاگرتنی گیانی گیراو هەیە بەدابینكردنی ئۆتۆمۆبێلی تایبەت و شتی تریش.

ئەو هەروەها پێی وایە یەكێكی تر لە پێویستییە سەرەكییەكان پزیشكی دەروونییە لە كە لە گرتیگەی ئەحداسدا نییە. " زۆر پێویستە ئەگەر ڕۆژانەش نەبێت هەفتانە جارێك یان دوو جار سەردانی بەندكراوەكان بكات و لە ڕووی دەروونییەوە چارەسەرییان بكات"

توێژەرێكی تری كۆمەڵایەتی لە گرتیگەی ئەحداس كوردستان زرار باس لە چەن كێشەیەكی تری گیراوەكان دەكات وەكو پێویستیی هەبوونی پزیشكی ئافرەتان كە هەموو ڕۆژێك لە گرتیگە هەبن و دەوامی ئیشكگرییان هەبێت.

" پێویستە دكتۆری ئێشكگر هەبێت لە گرتیخانە كە هەموو ڕۆژێك لێرە بێت نەك حەفتەی یەك ڕۆژ بێت" كوردستان وای گوت

ڕەخنەیەكی تری ئەو توێژەرە ئەوە بوو كە ساڵانە دوو جار جلوبەرگ بەسەر گیراوەكاندا دابەش دەكرێ بەڵام ئەوان پێویستییان بە زیاتر لەمەیە. هەروەها ئەگەر گیراوێك ڕۆژێك دوای دابەشكردنی جلوبەرگ بێتە گرتیگە ئەوا تا شەش مانگ دەبێت چاوەڕێی ئەوە بكات تا كاتی پێدانی جلوبەرگ دێتەوە بۆئەوەی ئەویش وەری بگرێت.

یەكێكی تر لە كێشەكان كە گیراوەكان گلەییان لێ هەبوو ئەوەیە خواردنەكان، هەرچەندە بە بڕوای ئەوان خواردنی باشن، درەنگ درەنگ دەگۆڕێن. بەپێی سیستەمی گرتیگە وەرزانە ئەو خشتەیەی خواردن دەگۆڕێن بۆیەش گرتییەكان لەوەی كە هەموو هەفتەیەك هەمان جۆر خواردن دەخۆن بێزار دەبن.

هاوكات ڕاگراوەكانیش پێیان وایە فایلی ڕاگیراوەكان زیاد لە پێویست دوا دەكەوێت جاری وا هەیە چەند مانگێكی پێ دەچێت تا بڕیار دەردەچێت كە بێتاوانن و بەر بدرێن، یان حوكم بدرێن.

لەمبارەیەوە بەڕێوەبەری گرتیگەی ئەحداس پێی وایە ئەوان هەرچی لەدەستیان بێت بۆ ڕاگیراوەكان كردوویانە و بەردان یان گرتنی هیچ كەسێكیش لە ئەستۆی ئەواندا نییە و بەرپرسیارێتیی دادگەیە.

ئەو بەڕێوەبەر گوتی كە هەموو ڕۆژێك نووسراو دەكەن بۆ سەرپەرشتیاری دادوەری و ئاگەداریان دەكەنەوە لەو دۆخانەی ماوەی ڕاگیرانیان زۆرە.

"ئەگەر لە دادگە بریارمان بۆ نەیەت كە یەكێك بەر بدەین ئێمە ناتوانین بەری بدەین" ئەو بەڕێوەبەرە وای گوت.

لەبارەی هۆكاری دواكەوتنی فایلی ڕاگیراوەكان، گوتەبێژی ئەنجوومەنی دادوەریی هەرێم دادوەر عەبدولباست عەبدوڵا فەرهادی بە (ئاكانیوز)ی ڕاگەیاند كە چەندان هۆكار هەن بۆ دوا كەوتنی یەكلاییبوونەوەی فایلی ئەو ڕاگیراوانە لەوانە دواخستنی دادگە لەلایەن كەسی دادخواز، بەهەڵە پێدانی زانیاری لەلایەن شكاتكارەوە، یان دیارنەبوونی شایەت.

"هەندێ جار هەیە شاهید دوای ڕاگیرانی كەسێك شوێنی دیار نییە ئێمە لە ڕێگەی موختاری گەڕەكەكانەوە هەتا دەیدۆزینەوە كاتێكی زۆری دەوێ، یان ئەو كەسە زانیاریی هەڵەی لەبارەی شوێنی خۆی داوە تا ئەگەر شایەتییەكەی بەدرۆ دەرچوو نەگیرێت " فەرهادی وای گوت.

هەروەها گوتی جاری وا هەیە كەسی شكاتكار دادگە دوا دەخات یان خۆی ناچێتە دادگە تا ئەو كەسەی ڕاگیراوە زیاتر لە گرتیگە بمێنێتەوە. جاری واش هەیە ئەو كەسەی ڕاگیراوە لەلایەن كەسی شكاتكارەوە زانیاریی هەڵە بە دادگە دراوە، لەم حاڵەتەشدا ئەگەر ئەو كەسە ڕاگیراوە دوای دەركەوتنی بێتاوانی داوای قەرەبوو بكات بەپێی یاسایەكی نوێی هەرێم كە لە 2011 دارەچووە ئەوا دادگە قەرەبوی بۆ وەردەگیرێ.

قەرەبووكردنەوەكەش لەسەر بنەمای لێكدانەوەی كات و داهات و زیانە ماددی و مەعنەوییەكان دەبێت.

هەندێك جار هەیە كەسێك بۆ ماوەی 8 مانگە لە گرتیگەدا ڕاگیراوە و كاتێكیش دادگە بریار دەدات فەرمانی گرتنی شەش مانگی بۆدەردەچێت كە لەم حاڵەتەدا كەسی ڕاگیراو دوو مانگیشی زیاتر لە ژووەروە بووە.

لەمبارەیەوە دادوەر فەرهادی بە (ئاكانیوز)ی گوت لەم حاڵەتە دادگە بەرپرسیارە لە قەرەبووكردنەوەی ئەگەر لە كاتی دەركردنی بڕیاری گرتنی كەسی ڕاگیراو ئەو كەسە لەو ماوەیە زیاتر مابێتەوە. قەرەبووكردنەوەكەش بەپێی لێكۆڵینەوەی لێژنەیەك دەبێت كە كۆی زیانەكانی ئەو ماوەیەی زیاد لە گرتیگە بووە لێك دەداتەوە.

بەڵام ئەگەر دوای دەركردنی بڕیاری دادگە و ئەو كەسە ڕاگیراوە بێتاوان دەرچوو و دەركەوت بە هۆی تۆمەتی هەڵبەستراوەوە بووە ئەوا ئەو كاتە كەسی ڕاگیراو بۆی هەیە شكات تۆمار بكات و داوای قەرەبوو لەو كەسە بكات كە بە گرتنی داوە.

ڕاپۆرتی بڕوا ئەحمەد، ن: ڕابەر یونس

24/04/2011 17:15

 

خۆ هەبوونی پرەنسیپ شتێكی باشە

ڕابەر یونس

چەند ڕۆژێك لەمەوبەر، سەرنووسەری گۆڤاری "بەڵگە" جەمال عبدالله لە كەناڵی ئاسمانیی زاگرۆس لە دیمانەیەكدا لەبارەی خۆپێشاندانەكانی سەرای سلێمانی و بەزۆر چۆلكردنی ئەو سەرایە و بەكارهێنانی هێزە تەناهییەكان بۆ بڵاوەپێكدرنی خۆپێشاندەران بەمەستی "گێڕانەوەی سەقامگیری" بۆ ئەو شارە، باسی لە یاسا و دەستوور و بنەمای یاسایی دەكرد كە چۆن لە دەستووری عێراقدا هاتووە خۆپێشاندان بە یاسا ڕێك دەخرێت و چۆن حكوومەتی هەرێم دەتوانێ بە پشتبەستن بە بەڵگەی دەستووری دەتوانێ و مافی ئەوەی هەیە ڕێگە بە خۆپێشاندانی بێ مۆڵەت نەدات. ئەو دیمانەیەی ئەگەر هەڵە نەبم زیاترنیو سەعاتیش لە كاتەكەی زیاد كرا زیاتر لە جارێكیش لێدرایەوە لەبەر ئەوەی بەرپرسانی ئەو كەناڵە قسەكانییان ئەوەندە پێ باش و موستەحەق بوو.

ئەمە هەمووی بەلامەوە ئاسایی بوو و قبووڵكراو بوو چونكە وەك ئەو گوتی لە دەستوور ئاماژەی پێ كراوە و لە یاسای خۆپێشاندانی هەرێمیش هەروەها كە نابێ خۆپێاندانی بێ مۆڵەت بكرێ: ئەمە یاسایە و قبووڵمە. بەڵام ئەوەی سەرنجی ڕاكێشام، كاك جەمال خۆی وا پێشان دەدا كە پێڕۆكردنی یاسا و ملكەچی بۆ یاسا بۆتە پرەنسیپ لای ئەو و وەك خۆی گوتەی بە یاسا قسە دەكات و تاقەتی ئەملاو ئەولای نییە یان وەك خۆی لە زاگرۆس گوتی شتێك سەر لە قانون دەر دەكات لە كاتێكدا ئەو دوو مانگ لەمەوبەر سكاڵای لەلایەن ڕۆژنامەنووسێكی ڕۆژنامەی ئاوێنەوە لەسەر تۆمار كرابوو بە تۆمەتی ساختەكردنی نووسراوێكی شارەوانی لە دژی ئەو ڕۆژنامەنووسە و لەلایەن دادگەشەوە فەرمانی گرتن بۆ هێنانی بۆ بەردەم دادگە لای پۆلیس هەبوو كەچی نە ئەو ئامادە بوو بچێتە دادگە نە پۆلیسیش ئامادە بوون بیگرن. ئەمە لە كاتێكدا ئەو دەیگوت بێباكە لە چوون دادگە و كەیسەكەش دەباتەوە (ئاكانیوز)

ئاخر پرەنسیپی سەروەریی یاسا لە كوێ و پشتگوێخستنی بڕیاری دادگە لە كوێ كە بەرزترین دەسەڵاتی دادوەرییە لە هەرێم. سەیرم بەو كەسانە دێت كە خۆیان بە خاوەنی پرەنسیپێك بزانن و پێچەوانەی ئەو پرەنسیپە ڕەفتار بكەن. تۆ كە هیچ حیسابێك بۆ دادگە و بڕیاری دادگە ناكەیت و پۆلیسیش ئامادە نییە تۆ بگرێت ئەوە چ پرەنسیپێكی یاسایی و ملكەچییە بۆ یاسا. ئەو ڕۆژنامەنووسەی باسی دەكەم دوو ڕۆژ مانی گرت لەبەردەم دادگە لەبەرئەوەی كاك جەمال دوای 50 ڕۆژ نەچووبووە دادگە و پۆلیسیش ئامادە نەبوو بیگرێت كە ئەمەش بەشێكی تری لە قسەكانی بەلامەوە زەق كردەوە كە دەیگوت من نە پارتیم و نە یەكێتی و سەر بە دەسەڵات نیم، ئاخر پیاو هەیە لەو كوردستانە سەر بە دەسەڵات نەبێت و پۆلیس سل بكاتەوە لە گرتنی؟ من كە ئەمە دەنووسم مەبەستم ئەوە نیە هێرش بكەمە سەر كاك جەمال، كابرای شكاتكاریش هەر نانسم و نازانم چیشی بەسەر هاتەوە دواجار، هیچ گرفتیشم لەگەل پارتە دەسەڵاتدارەكان نییە كە پارتی نیشتمانین و دەیان ساڵ لەپێناو ئەم كوردستانە خەباتیان كرد و خوێًنیان ڕشت و شار و شاخ و سەختی و ئاگر و بارانیان بینی. كاك جەمالیش وەكو من لە بواری ڕۆژنامەوانی كار دەكات و وەكو هاوپیشەك ڕێزی لێ دەگرم بەڵام خۆزگە كەسەكان قسەیەك نەكەن كە خۆیان بە شتێك پێشان دەدەن كە وا نین.

*بۆ مەسەلەی بڕیاری دادگە و فەرمانی گرتنی جەمال عەبدوڵا و ئامادەنەبوونی لە دادگە بۆ ماوەی زیاتر لە 50 ڕۆژ دوای دەرچوونی بڕیارەكە سەیری ئەو لینكانەی خوارەوە بكەن:

http://aknews.com/ku/aknews/3/218196/
http://aknews.com/ku/aknews/3/228368

Six missing as floods caused by heavy rain hit Kurdistan Region

Nineveh, April 23 (AKnews) – Hundreds of homes were flooded and six people reported missing as floods caused by heavy rains accompanied by high winds swept across northern Iraq late Friday evening and through early Saturday morning.   The rainfalls, the first such heavy rains in several years, covered most of the cities and towns of northern Iraq, in particular the Kurdistan Region and Nineveh province.   In the Kurdistan Region, most of the cities and towns reported floods. In some old neighborhoods of Erbil city, the capital of the Kurdistan Region, the level of flood water rose up to one meter.   In Nineveh province's town of Sinjar, a predominantly Kurdish town, for the first time in recorded history, some 200 houses came down as a result of the floods and high winds and six people have been reported missing.   Fawziyah Hasan, the director of weather forecasts in Nineveh, told AKnews that the houses in Sinjar fell down due to the high winds. According to the Kurdistan Weather Forecast and Meteorology office, the speed of the wind reached 50 km/h in some areas.   The Nineveh police media official said the houses were made of clay which is why they did not withstand the winds and rain.   He said among the six missing are three children and that it was only an initial toll.   Separately, two people drowned in flood waters in the same town. A source told AKnews that one of the two died after they were swept away by flood water, one of them along with his car. In Erbil city, hundreds of houses were flooded with rising water level as the sewage systems of three neighborhoods failed to carry away the water.   Three power stations in the three neighborhoods had to be shut down due to the floods.   "Water had filled the basements of the power stations where many cables are" said Diyar Baban, the spokesman for the Electricity Ministry. Therefore, they had to shut it down to defer possible electricity shocks. The ministry's teams had to work over night to pump out the water in the basements.   Erbil governor Nawzad Hadi said those affected by the floods in the neighborhoods where the sewage system failed to carry the flood water will be compensated.   According to Hadi, the Peshmarga forces, police and other security force personnel had to be called in to help in severely affected areas of Erbil.   According to the Kurdistan Region's Weather Forecast and Meteorology office, heavy rains dumped some 65 mm of rain in Erbil over the past 24 hours and more is expected to fall. Sulaimaniyah and Duhok recorded 49 and 62 mm respectively.   The Kurdish town of Zakho on the Turkish border was hit hardest by the wave of heavy rains where some 105 mm of water fell in 24 hours.   Writen by Raber Y. Aziz Rezan Ahmed, Khudr Khallat, Fryad Mohammed, and Dawan Hadi contributed to this story Ka/AKnews 23/04/2011 14:46

ڕێكخراوی پەیامنێرانی بێسنوور نیگەرانە لە دۆخی ڕۆژنامەنووسانی هەرێم

هەولێر، 20 نیسان/ئەپریل (ئاكانیوز) – ڕێكخراوی پەیامنێرانی بێسنوور لە ڕاگەیەنراوێكدا كە لە ماڵپەڕی خۆیدا بڵاوی كردوەتەوە نیگەرانیی خۆی بۆ دۆخی ڕۆژنامەنووسان لە هەرێمی كوردستان دەربڕیوە و داوا لە دەسەڵاتداران دەكات دەست بۆ توندوتیژی نەبەن لەبەرامبەریاندا.

ڕاگەیەنراوەكەی رێكخراوی پەیامێرانی بێسنوور لە كاتێكدا دێت كە خۆپێشاندانەكان لە سلێمان لە چەند ڕۆژی ڕابردوو توندوتیژیی بەخۆوە بینی و زیاتر لە 200 كەس لە سێ ڕۆژی ڕابردوو بریندار بوونە و ڕۆژنامەنووسانیش كە خەریكی روومالكردنی ڕووداوەكان بوونە كەوتوونەتە بەر ڕووبەڕووبوونەوەی هێزەكانی ئاسایش.

ئەمە سێیەمین ڕاگەیەنراوی ئەو ڕێكخراوەیە لە ماوەی 20 ڕۆژی ڕابردوو كە لەبارەی دۆخی رۆژنامەنووسانی هەرێم بڵاوی دەكاتەوە.

لە ڕاگەیەنراوەكەدا هاتووە "ڕێكخراوی پەیامنێرانی بێسنوور سەركۆنەی ئەو هەموو دۆخانەی هێرشكردنە سەر ڕۆژنامەوانان دەكات لە كاتێكدا ئەوان خەریكی روومالكردنی خۆپێشاندانەكان بوونە لە كەلار، سلێمانی و هەولێر لە چەند ڕۆژی ڕابردوو"

"لە هەندێ دۆخدا فیشەكی زیندوو بەكار هاتووە بۆ تەقەكردن بە شێوەیەكی هەڕەمەكی لە خۆپێشاندەران و ڕۆژنامەنووسان. ئەمە جێی قبولكردن نییە" لە ڕاگەیەنراوەكەدا هاتووە.

ئەو ڕێكخراوە هەروەها نیگەرانیی خۆی دەڕبڕیوە لەوەی كە هێزە تەناهییەكانی كوردستان بەشێوەیەكی "سیستمییانە بەدوای ڕۆژنامەوانانەوەن و لە هەندێ دۆخدا دادگەییشیان دەكەن و مەحكومیان دەكەن."

ڕێكخراوەكە ڕای گەیاندووە كە ئەوان داوا لە دەسەڵاتداران دەكەن سەلامەتیی رۆژنامەوانان و مافی كاری ئازادانەیان مسۆگەر بكات.

هەروەها لە ڕاگەیەنراوەكەدا ناوی كۆمەڵێك پەیامنێر و ڕۆژنامەنووس هاتووە كە لە هەولێر لەلایەن هێزە تەناهییەكانەوە لێیان دراوە یان گیراون و براونەتە بنكەی پۆلیس لەنێویشیاندا پەیامنێری ئاژانسی ئەسۆشیەتید پرێسی ئەمەریكایی.

وێڕای ناوهێنانی پەیامێرێكی ڕۆژنامەوی هاووڵاتی كە لە سلێمانی لەلایەن هێزە تەناهییەكانی سەر بە یەكێتی نیشتكانی كوردستان دووچاری توندوتیچی بووەتەوە و گوللەیەك بەر دەستی كەوتووە.

ڕۆژی سێشەم، بەڕێوەبەری كەناڵی ئاسمانیی پەیام فاروق عەلی بە بە ئاژانسی كوردستان بۆدەنگوباس ئاكانیوزی ڕاگەیاند كە دوو دەستە چەكدار لە دژەتیرۆر و ئاسایشی سلێمانی چواردەوری كەناڵەكەیانیان داوە و بەڕێوەبەری ئاسایشیش لەوبارەوە هیچ لێدوانێكی نەدا.

هەر لە سلێمانی پەیامنێری ئاكانیوز كامەران حەمەكەریم لە پێوەندییەكی تەلەفۆنیدا ڕای گەیان لەكاتێكدا سەرقاڵی رووماڵكردنی خۆپێشاندانەكانی زانكۆی سلێمانی بوون، هێزە تەناهییەكان بە غازی فرمێسكڕێژ هێرشیان كرد و ئەوانەیش كە لە ناوچەكەدا بوون بە ڕۆژنامەنووسانیشەوە لە نێو زانكۆی سلێمانیدا گەمارۆ دران.

"لە هەردوو لاوە هێزە تەناهییەكان بۆ بڵاوە پێكردن غازی فرمێسكڕێژیان بە كار هێنا، ئێمەیش وەك تیمی رۆژنامەوانی لەو هەڵمەتەدا بەر كەوتین و توشی سەرسڕمان بووین، لاپتۆپ و كامێراكەم لێ ون بوون و نازانم چییان بەسەر هاتووە" حەمەكەریم وای گوت.

بەپێی ڕێكخراوی بەرگری لە ڕۆژنامەوانان كە بارگاكەی لە نیویۆركە لەەوەتەی ساڵی 2003ەوە 172 ڕۆژنامەنووس لە عێراق كوژراون.

بەڵام بەپێی ڕاپۆرتی 2010ی ڕێكخراوی ڕۆژنامەنووسانی بێسنوور ژمارەی ڕۆژنامەنووسە كوژراوەكان لە عێراق لەوەتەی دەستپێكدرنی شەڕی 2003 بە زیاتر لە 230 كەس دادەنێت كە ئەمەش دەكاتە زیاتر لە ژماری ئەو ڕۆژنامەنووسانەی لە تەواو هەموو شەڕی ڤێتنامدا كە ززز ساڵی خایان زیاترە.

هەر لەو ماوەیەەدا زیاتر لە 93 كارمەندی رۆنامەوانی لە عیچراق ڕفێنراون كە لەو ژمارەیە بە لایەنی كەم 42یان دواتر كوژراون و 14یان هێشتا بزرن.

ڕابەر یونس عزیز

بەڵگەی نهێنیی نوێ: شەڕی عێراق بۆ نەوت بوو

هەولێر، 20 نیسان/ئەپریل (ئاكانیوز) – لە كتێبێكی نوێدا كە شارەزایەكی بواری نەوت نووسیوەیەتی چەندان بەڵگەنامەی نوێ خراوەتە ڕوو كە شەڕی ئەمەریكا لە عێراق تەنیا لە پێناو نەوت بووە و هیچ پێوەندییەكی بە چەكی كۆمەڵكوژ و 11ی سێپپتێمبەرەوە نەبووە.

لە بەڵگەكاندا، هەروەها ئەوەش ئاشكرا كراوە كە كۆمپانیا زەبەلاحەكانی نەوت چەند مانگێك پێش بڕیاری شەڕی عێراق لەگەڵ حكوومەتكەی تۆنی بلێری سەرەك وەزیرانی بەریتانیا كۆبونەتەوە بۆ تاوتوێكردنی ئەو پرسە.

بەپێی بەڵگەكانی كتێبەكە، كە ڕۆژنامەی ئیندیپێندێت ڕاپۆرتێكی لەبارەوە بڵاو كردووەتەوە، و ماڵپەڕی زە دیبەیتیش thedebate.com لێكۆڵینەوەی لەسەر هەمان بابەت كردووە، ئیدارەی بۆش و تۆنی بلێر لە ساڵی 2001، شەش مانگ پێش 11ی سێپتێمبەر بڕیاری شەڕی عێراقی داوە و هۆكاری سەرەكیشی برێتی بووە لە دەستگرتنی ڕۆژئاوا بەسەر نەوتی عێراق.

بڕیاری كردەی سەربازی هیچ پێوەندییەكی بە 11ی سێپتێمەر و شەڕ لە دژی تیرۆر و پشكنینی چەكی كۆمەلكوژ و مافی مرۆڤی عێراقی یان هەر یەك لە فاكتەرەكانی تر كە ئەمەریكا بۆ ئەو شەڕە بە كارێ هێنا، نەبووە.

نووسەری كتێبەكە گرێگ میوتیت توانیویەتی زیاتر لە 1,000 بەڵگەنامەی نهێنی بە دەست بێنێت و كۆیان بكاتەوە بۆ نووسینی كتێبەكەی.

كتێبەكە "سووتەمەنی سەر ئاگر"ی میوتیت ئەوە پێشان دەدات كە لە ساڵانی 2006 و 2007 ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانی هەوڵیان داوە پەرلەمانی عێراقی ناچار بكەن یاسایەكی نەوت پەسەند بكات كە كۆنترۆلی نەوت دەخاتە دەستی كۆمپانیا بیانییەكانەوە و دەسەڵاتی پەرلەمان بۆ پێداچوونەوەی ڕێككەوتنەكانی نەوت پووچەڵ دەكاتەوە بەڵام لەو هەوڵانەدا سەركەوتوو نەبوو بەهۆی هەوڵی یەكێتییەكانی بازرگانی و پسپۆرانی نەوت و گرووپە مەزهەبییەكان و لایەنی تری عێراقی لە دژی یاساكە.

بەپێی ماڵپەڕی زە دیبەیت، تەنیا كەسانێك كە سوود لە شەڕی عێراق دەبینن ئەو بژارە دەوڵەمەندەیە كە پاڵپشتیی دارایی هەڵمەتی هەڵبژاردنی بوشیان كرد لەگەڵ كەسانی وەكو بوش كە سەرمایەیەكی زەبەلاحیان لە وەبەرهێنانی كەرتی نەوتدا هەیە.

ئەو ماڵپەڕە هەروەها نووسیویەتی هەر بەهۆی ئەو شەڕەوە، قازانجەكانی كۆمپانیا نەوتییەكان لە ساڵی 2011دا بە ڕێژەی 50% بەر بوونەتەوە، "كە داگیركارییەكە هێشتا هەر دەستیشی پێ نەكردووە".

بەپێی چەند پەرەگرافێك كە لە كتێبە نوێیەكە چەند پەرەگرافێكی لە ماڵپەڕی تایبەت بەو كتێبە بڵاو كراوەتەوە، كۆمپانیای شێل و بی پی بەلایەنی كەم پێنج جار لەگەڵ حكوومەتەكەی تۆنی بلێر كۆبوونەتوە پێش دەستپێكردنی شەڕی عێراق.

هەروەها زە دیبەیت دەنووسێت كە كۆمپانیای هاڵیبێرتۆن بۆ خزمەتگوزاریی نەوتی كە بارەگاكەی لە تێكساسە و پێشتر لەلایەن جێگری پێشووی سەرۆكی ئەمەریكا دیك چینییەوە بەڕێوە دەبرا كۆنتراكتێكی لەلایەن حكوومەتی ئەمەریكاوە پێ دراوە بۆ كاركردن لە عێراقی دوای شەر بە بڕی 900 ملیۆن دۆلار.

هەر بەپێی ئەو بەڵگەنامە نهێنییانەی ئەمەریكا، ئەمەریكا خۆی چەكی كۆكوژی بە عێراق فرۆشت كە دواتر بەوە تاوانباری دەكرد ئەو چەكانەی هەبێت و یەكێك لە هۆكارە سەرەكییەكانی شەڕی دژی عێراق بوو.

لە لێكۆڵینەوەكانی زە دیبەیتدا هاتووە كە لە ساڵی 1983 دۆناڵد رەمسفیڵد، وەزیری بەرگریی ئەمەریكا، كە یەكێك بوو لە پاڵپشتیكەرە بەهێزەكانی بۆش بۆداگیركردنی عێراق، كۆبوونەوەیەكی نهێنیی لەگەڵ سەدام حوسێن بەناوی حكوومەتی ئەمەریكاوە كردووە و ڕێككەوتوون لەسەر ئەوەی ئەمەریكا چەك بفرۆشێتە عێراق و هەروەها قەرزیشی بۆ ڕێك خستووە تا ئەو چەكانەی پێ بكڕێت.

هەروەها باسی ئەوەش دەكات كە ئەمەریكا لەو شەڕانەدا سوودی ئەوە دەكات كە چەك بەو وڵاتانە دەفرۆشێت.

ئەمەریكا لە كۆی 12,000 لاپەڕەی ڕاپۆرتێكی عێراق لەبارەی ئەستۆپاكی لە چەكی كۆكوژ بۆ نەتەوە یەكگرتووەكانی ئامادە كردبوو، 8,500 لاپەڕەی لاداوە پێش ئەوەی ئەندامانی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بیبینن. تەنیا ئەندامە هەمیشەیییەكان ڕێگەیان پێ دراوە هەر هەمووی ببینن، بەپێی زە دیبەیت.

هەروەها ئەوەشی دەخاتە سەر كە ئەمەریكا پاڵپشتیی ئەندامانی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵتیی بەپارە بەدەست هێناوە بەوەی پشكێكیان لە تاڵانی شەڕ پێشكێش بكات. لەلایەكی تریش ئەندامە هەمیشەییەكانی ئەنجوومەنەكە پشكی هەمیشەییان بۆ مسۆگەر كراوە لە قازانجەكانی نەوتی عێراق بە مەرجێك كە بێدەنگ بن لە ئاست ڕاگەیاندنی شەڕ.

ڕابەر یونس عزیز